Sürdürülebilirlik beyanından yönetim sistemine
ISO 21401:2018, ISO/TC 228 Turizm ve ilgili hizmetler teknik komitesi tarafından hazırlanan ve konaklama tesislerinde bir sürdürülebilirlik yönetim sistemi kurmak için çevresel, sosyal ve ekonomik şartları belirleyen uluslararası standarttır. Otel, pansiyon, tatil köyü ya da butik tesis ayrımı yapmaz; türü, büyüklüğü ve konumu ne olursa olsun her konaklama tesisi standardı uygulayabilir.
Standardın temel fikri basittir: sürdürülebilirlik, tek tek iyi uygulamaların toplamı değil, yönetilen bir süreç olmalıdır. Havlu değişimini azaltmayı öneren bir bilgilendirme kartı iyi bir adımdır; ancak tesis su tüketimini izlemiyor, hedef koymuyor ve sonuçları gözden geçirmiyorsa bu adımın gerçek etkisi bilinmez. ISO 21401, tesisin önemli sürdürülebilirlik konularını belirlemesini, bunlar için hedef koymasını, uygulamaları kontrol altında yürütmesini ve performansını düzenli olarak değerlendirmesini ister.
Bu yaklaşım, sürdürülebilirlik iddialarını daha savunulabilir kılar. Tur operatörleri, kurumsal müşteriler ve misafirler giderek daha fazla somut bilgi talep ederken, verilerle desteklenen ve bağımsız olarak tetkik edilmiş bir sistem, genel beyanlardan çok daha güçlü bir dayanaktır.
Standardın yapısı: Yönetim sistemi ve üç boyut
ISO 21401, diğer ISO yönetim sistemi standartlarına benzer bir madde yapısına sahiptir. Bu yapıya, sürdürülebilirliğin üç boyutuna ayrılmış normatif ekler eklenir:
- Madde 4–10: kuruluşun bağlamı, liderlik, planlama, destek, operasyon, performans değerlendirme ve iyileştirme; ISO 9001 veya ISO 14001 uygulayan tesislere tanıdık gelecek bir yapı.
- Ek A (normatif): sürdürülebilir konaklama tesisleri için çevresel şartlar.
- Ek B (normatif): sürdürülebilir konaklama tesisleri için sosyal şartlar.
- Ek C (normatif): sürdürülebilir konaklama tesisleri için ekonomik şartlar.
- Ek D (bilgilendirici): sürdürülebilir turizme yönelik uygulama örnekleri.
Kapsam ve konular: Tesis neyi kontrol edebilir?
Standart, tesisin kontrol edebildiği ve etkileyebildiği konulara uygulanır. Bu ayrım önemlidir: bir tesis kendi enerji tüketimini doğrudan yönetebilir; tedarikçilerinin uygulamalarını ise satın alma tercihleri ve sözleşme şartlarıyla etkileyebilir. Operasyon maddesinde tedarik zinciri yönetiminin ayrı bir başlık olarak yer alması da bu nedenledir.
Standardın ele aldığı konular arasında insan hakları, çalışanların ve misafirlerin sağlığı ve güvenliği, çevrenin korunması, su ve enerji tüketimi, atık oluşumu ve yerel ekonominin gelişimi yer alır. Tesis, planlama aşamasında bu alanlardaki sürdürülebilirlik konularını belirler ve değerlendirir; önemli bulduklarını hedeflere ve operasyonel kontrollere bağlar.
İlgili taraflar da geniş tanımlanır. Standart, bir konaklama tesisinin ilgili tarafları arasında sahibini ve yöneticisini, çalışanlarını, misafirlerini, tedarikçilerini, yerel topluluğu, kamu kurumlarını ve sivil toplum kuruluşlarını sayar. Bu tarafların beklentilerinin belirlenmesi, sistemin kapsamını ve önceliklerini şekillendirir.
İklim değişikliği tadili: 2024’te ne değişti?
2024’te yayımlanan ISO 21401:2018/Amd 1:2024 “İklim eylemi değişiklikleri” tadili, aynı dönemde pek çok ISO yönetim sistemi standardına eklenen iklim değişikliği ifadelerini ISO 21401’e de taşıdı. Tadil, kuruluşun bağlamını ve ilgili tarafların beklentilerini ele alan maddeleri değiştirir: tesis, iklim değişikliğinin kendisi için ilgili bir konu olup olmadığını belirlemeli ve ilgili tarafların iklim değişikliğiyle ilgili beklentileri olabileceğini dikkate almalıdır.
Tadil standardın yapısını değiştirmez ve iklim konusunda belirli bir hedef ya da yöntem dayatmaz. Ancak tetkiklerde, tesisin iklim değişikliğini bağlam analizinde değerlendirip değerlendirmediğine ve ilgili bulduysa bunu riskler, fırsatlar ve hedeflerine nasıl yansıttığına bakılır. Sıcak hava dalgaları, su kıtlığı veya aşırı hava olayları birçok tesis için doğrudan operasyonel sonuçlar doğurduğundan, bu değerlendirme çoğu zaman kâğıt üzerinde kalmaz.
Belgelendirmeye hazırlıkta adımlar
Kapsamı netleştirin
Sistemin hangi tesisleri, binaları ve hizmetleri kapsayacağını belirleyin. Tesis içinde başka işletmelerin sunduğu hizmetler varsa bunların nasıl ele alınacağını da tanımlayın.
Bağlamı ve ilgili tarafları analiz edin
İç ve dış konuları, iklim değişikliğinin ilgili olup olmadığını ve misafirler, çalışanlar, tedarikçiler ve yerel topluluk gibi tarafların beklentilerini belirleyin.
Sürdürülebilirlik konularını değerlendirin
Çevresel, sosyal ve ekonomik ekler çerçevesinde tesisiniz için önemli konuları belirleyin ve mevcut durumu verilerle ortaya koyun.
Politika ve hedefleri belirleyin
Üst yönetimin sahiplendiği bir sürdürülebilirlik politikası oluşturun ve örneğin enerji, su ve atık için ölçülebilir hedefler koyun.
Uygulayın ve kayıt üretin
Operasyonel kontrolleri, tedarik zinciri uygulamalarını ve farkındalık çalışmalarını hayata geçirin. Sistemin tetkikten önce bir süre işlemiş ve izleme verisi üretmiş olması değerlendirmeyi anlamlı kılar.
İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesini tamamlayın
Sistemin tamamını kapsayan bir iç tetkik yapın, bulguları ele alın ve sonuçları yönetimin gözden geçirmesinde değerlendirin.
ISO 21401 ve ulusal sürdürülebilir turizm programları
Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı öncülüğünde yürütülen Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı, Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (GSTC) tarafından kabul edilen ulusal kriterlere dayanan ayrı bir programdır. ISO 21401 belgesi bu programın belgelerinin yerine geçmez; programın belgeleri de ISO 21401 belgelendirmesi anlamına gelmez. Konular kısmen örtüşse de her çerçevenin kendi şartları, değerlendirme kuralları ve yetkilendirme yapısı vardır. Hangi belgenin sizin için gerekli olduğunu hedef pazarınız, müşterilerinizin talepleri ve yürürlükteki düzenlemeler belirler.
Bir sonraki adım
ISO 21401, sürdürülebilirlik çalışmalarını mevcut yönetim sistemlerinizle birleştirmek için de uygun bir çerçevedir. ISO 14001 belgesi olan bir tesis çevresel konularda hazır bir altyapıya sahiptir ve bunu sosyal ve ekonomik şartlarla genişletebilir; kongre ve etkinlik düzenleyen tesisler ise ISO 20121’i de değerlendirebilir.
HENA olarak sürdürülebilirlik yönetim sisteminizin kurulmasında danışmanlık desteği veririz: mevcut durum analizini yapar, bağlam ve sürdürülebilirlik konuları değerlendirmesini, politika, hedef ve prosedürleri sizinle birlikte hazırlar, çalışanlarınıza eğitim verir, iç tetkik ve ön denetimle tesisinizi belgelendirme tetkikine hazırlarız. Sertifika, seçtiğiniz akredite belgelendirme kuruluşu tarafından düzenlenir. Hizmet kapsamını ISO 21401 danışmanlığı sayfamızda inceleyebilir, tesis sayınızı, oda kapasitenizi ve çalışan sayınızı teklif talebinizle iletebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
ISO 21401 yalnızca büyük oteller için mi?
Hayır. Standart; türü, büyüklüğü ve konumu ne olursa olsun her konaklama tesisine uygulanabilir. Küçük bir pansiyonda sistem daha sade olabilir; önemli olan şartların tesisin ölçeğine uygun biçimde karşılanması ve sürdürülebilirlik performansının izlenmesidir.
ISO 21401 belgesi tesisin karbon nötr olduğunu gösterir mi?
Hayır. Belgelendirme, sürdürülebilirlik yönetim sisteminin standardın şartlarını karşıladığını teyit eder; belirli bir çevresel performans düzeyini veya karbon nötrlük gibi iddiaları doğrulamaz. Bu tür iddiaların kendi yöntemleriyle ayrıca desteklenmesi gerekir.
ISO 14001 belgesi olan bir tesis ISO 21401’e nasıl hazırlanır?
ISO 14001’in politika, hedefler, iç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi gibi unsurları ISO 21401 ile büyük ölçüde ortaktır. Tesisin mevcut sistemini sosyal ve ekonomik şartları, konaklamaya özgü çevresel şartları ve tedarik zinciri yönetimini kapsayacak şekilde genişletmesi gerekir. İki standart birlikte tetkik edilebilir.