İnovasyonu yönetmek ne demek?
ISO 56001:2024, Eylül 2024’te yayımlanan ve inovasyon yönetim sistemi şartlarını belirleyen uluslararası standarttır. ISO 56000 ailesinde belgelendirmeye esas alınabilen ilk şart standardıdır. Aynı ailedeki ISO 56002 ise “nasıl yapılabilir” sorusuna rehberlik sunar; şart değil tavsiye içerdiği için belgelendirmede kullanılmaz. Pek çok kuruluş ISO 56001’i uygularken ISO 56002’deki açıklamalardan yararlanır.
ISO 56000 ailesinin yaklaşımında inovasyon, değer yaratan ya da değeri yeniden dağıtan yeni veya değişmiş bir ürün, hizmet, süreç, model veya yöntemdir. Buradaki kilit kelime “değer”dir: bir fikir ne kadar özgün olursa olsun, kullanıcılar, müşteriler veya kuruluşun kendisi için değer yaratmıyorsa henüz inovasyon sayılmaz. Danışmanlık hizmetimizin genel çerçevesini ISO 56001 danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz.
Sistemin dili: Beş temel kavram
- İnovasyon stratejisi
- Kuruluşun hangi alanlarda, hangi amaçla ve hangi kaynaklarla inovasyon yapacağını ortaya koyan yön. Kurumsal stratejiden kopuk bir inovasyon stratejisi, en sık görülen zayıflıklardan biridir.
- İnovasyon hedefleri
- Stratejiyi ölçülebilir sonuçlara bağlayan, izlenen ve gerektiğinde güncellenen hedefler.
- İnovasyon girişimi
- Belirli bir fırsatı ele alan proje, program veya faaliyet. Küçük bir süreç iyileştirmesinden yeni bir iş modeline kadar farklı ölçeklerde olabilir.
- İnovasyon portföyü
- Girişimlerin bir arada ele alındığı, önceliklendirildiği ve kaynakların dağıtıldığı bütünsel görünüm.
- İnovasyon performansı
- Sistemin ve girişimlerin ürettiği sonuçların ve öğrenmenin değerlendirilmesi; yalnızca finansal getiriyle sınırlı değildir.
Beş inovasyon süreci
Standart, değerin fırsatları belirleyen, konseptleri oluşturup doğrulayan ve çözümleri geliştirip hayata geçiren süreçlerle yaratıldığını kabul eder. Bu süreçler doğrusal bir kontrol listesi değildir; bir aşamada öğrenilenler çoğu zaman önceki aşamaya dönmeyi gerektirir:
Fırsatları belirleyin
Kullanıcı ve müşteri ihtiyaçlarını, eğilimleri, teknolojik gelişmeleri ve kuruluş içindeki sorunları tarayarak değer yaratma potansiyeli taşıyan fırsatları tanımlayın. Fırsatın kimin hangi ihtiyacına yanıt verdiğini yazılı hâle getirin.
Konseptleri oluşturun
Fırsatı ele alabilecek bir veya birden fazla konsept geliştirin: çözümün ana fikri, hedef kullanıcı, beklenen değer ve temel varsayımlar.
Konseptleri doğrulayın
Kritik varsayımları prototip, pilot uygulama, kullanıcı görüşmesi veya deney gibi yöntemlerle erken ve düşük maliyetle sınayın. Doğrulamanın sonucu devam etmek, konsepti değiştirmek ya da girişimi durdurmak olabilir.
Çözümleri geliştirin
Doğrulanan konsepti kullanılabilir bir ürün, hizmet, süreç veya modele dönüştürün; gereken yetkinlikleri, iş ortaklarını ve fikrî mülkiyete ilişkin hususları planlayın.
Çözümleri hayata geçirin
Çözümü kullanıcılara ve müşterilere ulaştırın ya da kuruluş içinde devreye alın; değerin gerçekten oluşup oluşmadığını izleyin ve öğrenilenleri yeni fırsatlara aktarın.
Durdurulan girişim bir başarısızlık mı?
İnovasyon yönetim sistemlerinde en sık yanlış anlaşılan konu, doğrulama sonunda durdurulan girişimlerdir. Kalite yönetiminde bir şartın karşılanmaması uygunsuzluktur; inovasyonda ise varsayımları sınanan ve beklenen değeri üretmeyeceği anlaşılan bir konseptin zamanında durdurulması, sistemin doğru çalıştığının göstergesi olabilir. Asıl risk, sonuç vermeyeceği anlaşılan girişimlere kaynak aktarmaya devam etmektir.
Bu nedenle tetkikte bakılan şey girişimlerin başarı oranı değil, kararların nasıl alındığıdır: Hangi kriterle devam veya durdurma kararı verildi? Deneyden ne öğrenildi ve bu öğrenme nereye kaydedildi? Aynı hatanın başka bir girişimde tekrarlanmaması için ne yapıldı? Kuruluşun belirsizliği kabul eden, deneyi teşvik eden ama kaynakları da sorumlu biçimde kullanan bir kültür kurması beklenir.
Belirsizliği yönetmek riskleri görmezden gelmek anlamına gelmez. Yeni bir hizmetin kişisel veri işlemesi, bir ürün fikrinin yasal şartlara tabi olması ya da bir çözümün yapay zekâ kullanması gibi hususlar geliştirmenin erken aşamalarında ele alınmalıdır. Yapay zekâ tabanlı çözümler geliştiren kuruluşlar için ISO/IEC 42001 bu açıdan tamamlayıcı bir çerçeve sunar.
Portföy yaklaşımı: Hangi sorulara yanıt vermeli?
Tek tek girişimleri iyi yönetmek, inovasyon faaliyetlerinin bütününün stratejiye hizmet ettiği anlamına gelmez. Portföy yönetimi bu boşluğu kapatır. İyi kurulmuş bir portföy görünümü şu sorulara yanıt verebilmelidir:
- Girişimler inovasyon stratejisindeki öncelikli alanlarla ilişkilendirilmiş mi?
- Kısa vadeli iyileştirmeler ile daha uzun vadeli ve belirsizliği yüksek girişimler arasında bilinçli bir denge var mı?
- İnsan, zaman, bütçe ve altyapı gibi kaynaklar hangi kriterlere göre dağıtılıyor?
- Devam, değişiklik veya durdurma kararları kim tarafından ve hangi aralıklarla veriliyor?
- Girişimlerin riskleri ve birbirleriyle bağımlılıkları görülebiliyor mu?
- Portföyün genel performansı üst yönetim tarafından düzenli olarak gözden geçiriliyor mu?
Tetkikte bakılan kanıtlar
- İnovasyon politikası, stratejisi ve bunların kurumsal hedeflerle bağlantısı
- Ölçülebilir inovasyon hedefleri ve bunların izlenme sonuçları
- Fırsatların nasıl toplandığını, değerlendirildiğini ve önceliklendirildiğini gösteren kayıtlar
- Konsept doğrulama çalışmaları ile devam veya durdurma kararlarının gerekçeleri
- Portföy gözden geçirme toplantıları ve kaynak dağıtım kararları
- İş ortakları, üniversiteler veya girişimlerle yürütülen iş birliklerinin yönetimi
- Fikrî mülkiyete ilişkin hususların girişimler boyunca nasıl ele alındığı
- İç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi ve öğrenmeye dayalı iyileştirme kayıtları
Belge bir başarı garantisi değildir
ISO 56001 belgesi, inovasyon yönetim sisteminizin standardın şartlarını karşıladığını gösterir. Belirli bir ürünün ticari başarıya ulaşacağını, bir patent başvurusunun kabul edileceğini ya da Ar-Ge teşvikleri, hibeler veya kamu destekleri için uygunluk sağlanacağını garanti etmez. Bu tür destek programlarının kendi başvuru ve değerlendirme koşulları vardır; güncel koşulları ilgili kurumların resmî duyurularından izleyin.
Belgelendirmeye hazırlık
ISO 56001 ortak Uyumlaştırılmış Yapı’yı izlediğinden ISO 9001 gibi mevcut yönetim sistemleriyle birlikte uygulanabilir. İnovasyon büyük ölçüde kurumsal bilginin yeniden birleştirilmesine dayandığı için ISO 30401 bilgi yönetimiyle de doğal bir bağ kurulur. Ortak yapıdan nasıl yararlanabileceğinizi entegre yönetim sistemi yazımızda ele aldık.
Belgelendirme kuruluşuna başvurmadan önce inovasyon süreçlerinizin birkaç girişim üzerinde işletildiğinden, portföy kararlarının kayıt altına alındığından ve bir iç tetkik ile yönetimin gözden geçirmesinin tamamlandığından emin olun. HENA olarak bu hazırlıkta danışmanlık desteği veririz: mevcut durum analizini yapar, inovasyon politikası, süreçleri ve portföy yönetimi yaklaşımını sizinle birlikte kurgular, ekiplerinize eğitim verir, iç tetkik ve ön denetimle sistemi belgelendirme tetkikine hazırlarız. Sertifika, seçtiğiniz akredite belgelendirme kuruluşu tarafından düzenlenir. Kapsamınızı, sahalarınızı ve çalışan sayınızı teklif talebinizde iletirseniz, size uygun danışmanlık teklifimizi hazırlarız.
Sıkça sorulan sorular
İnovasyon yönetim sistemi kurmak için Ar-Ge departmanımızın olması gerekir mi?
Hayır. ISO 56001 her tür ve büyüklükteki kuruluşa uygulanabilir ve ayrı bir Ar-Ge departmanı şart koşmaz. İnovasyon hizmet, süreç veya iş modeli düzeyinde de olabilir. Önemli olan, inovasyon faaliyetlerinin tanımlı süreçlerle ve sorumlulukları belli biçimde yönetilmesidir.
Doğrulama sonunda durdurduğumuz girişimler tetkikte olumsuz değerlendirilir mi?
Tek başına değerlendirilmez. Tetkikte girişimlerin başarı oranına değil, kararların tanımlı kriterlere göre alınıp alınmadığına ve öğrenilenlerin kayıt altına alınıp kullanılıp kullanılmadığına bakılır. Zamanında ve gerekçeli olarak durdurulan bir girişim, sistemin işlediğinin kanıtı olabilir.
ISO 56002’ye göre kurduğumuz sistemi belgelendirebilir miyiz?
ISO 56002 bir rehberdir ve ona göre belgelendirme yapılmaz. ISO 56002’den yararlanılarak kurulmuş bir sistem ISO 56001 için güçlü bir başlangıç noktası olabilir; ancak belgelendirme için sistemin ISO 56001’in şartlarına göre değerlendirilmesi ve eksiklerin giderilmesi gerekir.