Asansörü farklı kılan nedir?
Çoğu üründe uygunluk değerlendirmesi fabrikada tamamlanır ve ürün piyasaya CE işaretiyle çıkar. Asansörlerde ise ürün, ancak binaya monte edildiğinde tamamlanır. Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) bu nedenle “montajcı” kavramını merkeze alır: montajcı, asansörün tasarımı, imalatı, montajı ve piyasaya arzı için sorumluluğu üstlenen gerçek veya tüzel kişidir.
Yönetmelik binalara ve yapılara kalıcı olarak hizmet veren asansörlere ve bu asansörlerde kullanılan güvenlik aksamlarına uygulanır. Hızı 0,15 m/s’yi aşmayan kaldırma cihazları, şantiye asansörleri, yürüyen merdivenler ve yürüyen bantlar gibi ürünler kapsam dışındadır. Güvenlik aksamları ise yönetmeliğin Ek III’ünde sayılır; kat kapısı kilitleme tertibatları, düşmeyi ve kontrolsüz yukarı hareketi önleyen tertibatlar, aşırı hız sınırlayıcılar, tamponlar ve elektronik bileşen içeren emniyet devreleri bunlar arasındadır. Kapsamın genel çerçevesini ve danışmanlık desteğimizi asansörler CE danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz.
Roller ve sorumluluklar
Bir asansör projesinde çok sayıda taraf yer alır. Görev dağılımını sözleşmelerde açıkça yazmak, sorumluluk boşluklarını ve teslim aşamasındaki anlaşmazlıkları önler.
- Montajcı: asansörün temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini karşılamasını sağlar, uygunluk değerlendirme prosedürünü tamamlar, AB uygunluk beyanını düzenler ve CE işaretini asansör kabinine iliştirir.
- Güvenlik aksamı üreticisi: kat kapısı kilitleri, fren tertibatları, aşırı hız sınırlayıcıları ve tamponlar gibi güvenlik aksamlarının uygunluk değerlendirmesini tamamlar ve CE işaretini aksama ya da aksama ayrılmaz biçimde bağlı bir etikete iliştirir.
- Tasarımcı ve imalatçı: asansörün tasarımından ve imalatından sorumlu kişi ile montaj ve testten sorumlu kişi farklıysa, ilki doğru ve güvenli montaj ile test için gerekli tüm belge ve bilgileri ikincisine sağlar.
- Bina tarafı: bina veya yapıdaki işlerden sorumlu kişi ile montajcı, asansörün doğru çalışması ve güvenli kullanımı için birbirine gerekli bilgileri sağlar ve uygun adımları atar.
Model asansör ve izin verilen varyasyonlar
Her asansörü sıfırdan değerlendirmek yerine, montajcılar çoğu zaman model asansör yaklaşımını kullanır. Model asansör, temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerinin nasıl karşılandığını gösteren ve AB tip incelemesinden geçen temsilî bir asansördür. Bu modelden türetilen asansörler, teknik dosyada azami ve asgari değerleriyle açıkça tanımlanmış varyasyonlar içinde kalmalıdır.
Uygulamada bu, kabin boyutları, beyan yükü, hız, seyir mesafesi veya tahrik tipi gibi parametrelerin hangi aralıklarda değişebileceğinin baştan planlanması anlamına gelir. Sahadaki bir proje bu aralıkların dışına çıkıyorsa, model asansör kapsamında kalınamaz ve başka bir uygunluk yolunun değerlendirilmesi gerekir. Varyasyon aralıklarını satış ve proje ekipleriyle paylaşmak, model dışına çıkan taleplerin sözleşme aşamasında fark edilmesini sağlar.
Uygunluk yolları
Asansörler ve güvenlik aksamları için yönetmelikte öngörülen prosedürlerin tamamı onaylanmış kuruluşun katılımını gerektirir.
- Model asansörden türetilen asansör
- AB tip incelemesi (Ek IV, Bölüm B) sonrasında son muayene (Ek V), ürün kalite güvencesine dayalı tipe uygunluk (Ek X) veya üretim kalite güvencesine dayalı tipe uygunluk (Ek XII)
- Onaylı kalite sistemiyle tasarlanan asansör
- Ek XI’e göre onaylanmış bir kalite sistemi kapsamında tasarım ve imalat, ardından son muayene (Ek V), ürün kalite güvencesi (Ek X) veya üretim kalite güvencesi (Ek XII)
- Tek bir asansör
- Birim doğrulama (Ek VIII)
- Tam kalite güvencesi
- Tam kalite güvencesi ve tasarım incelemesi (Ek XI)
- Güvenlik aksamları
- AB tip incelemesi (Ek IV, Bölüm A) ile rastgele kontrollü tipe uygunluk (Ek IX) veya ürün kalite güvencesi (Ek VI); ya da tam kalite güvencesi (Ek VII)
Montajcı hangi yolu seçmeli?
Seçim, montajcının iş modeline bağlıdır. Benzer asansörleri düzenli olarak kuran bir montajcı için model asansör yaklaşımı yaygın bir tercihtir: tasarım bir kez AB tip incelemesinden geçer ve her asansör montajdan sonra, örneğin son muayene yoluyla, onaylanmış kuruluşun değerlendirmesine tabi olur. Son muayene ve birim doğrulamada onaylanmış kuruluş, asansörle birlikte teslim edilen kayıt defterinin ilgili sayfalarını da doldurur.
Olgun bir kalite yönetim sistemine sahip ve kendi tasarımlarını geliştiren firmalar ise tasarım incelemesini de içeren tam kalite güvencesini değerlendirebilir. Standart dışı ölçülere veya özel çözümlere sahip tek bir proje söz konusuysa birim doğrulama daha uygun olabilir. Hangi yol seçilirse seçilsin, sahadaki uygulamanın teknik dosyayla ve onaylanmış kuruluşun değerlendirdiği tasarımla tutarlı olması montajcının sorumluluğundadır.
Montaj öncesinde ve teslimde dikkat edilecekler
- Kuyu: asansör kuyularında asansörün çalışması ve güvenliği için gerekli olanlar dışında boru, kablo veya tesisat bulunmamalıdır. Bu konuyu mimari ve mekanik projelerin erken aşamasında bina tarafıyla netleştirmek, sahada geç fark edilen sorunları önler.
- Güvenlik aksamları: kullanılan aksamların yönetmeliğe uygunluğunu gösteren belgeleri, AB uygunluk beyanlarını ve montaj talimatlarını teknik dosyada toplayın; aksamların tip bilgilerinin sahadaki uygulamayla uyumlu olduğunu doğrulayın.
- Makine gereklilikleri: ilgili bir risk bulunup Asansör Yönetmeliği’nin Ek I’inde ele alınmıyorsa, makine mevzuatının temel sağlık ve güvenlik gereklilikleri uygulanır.
- Uyumlaştırılmış standartlar: EN 81-20 ve EN 81-50 gibi uyumlaştırılmış standartlar, kapsadıkları gerekliliklere uygunluk varsayımı sağlar; standarttan sapılan noktalarda alternatif çözümün gerekçesi belgelenmelidir.
- Teslim belgeleri: her asansör; normal kullanım, bakım, muayene, onarım, periyodik kontroller ve kurtarma işlemleri için gerekli plan ve şemaları içeren talimatlarla ve onarımların, uygun olduğu durumlarda periyodik kontrollerin not edilebileceği bir kayıt defteriyle birlikte teslim edilir.
CE işareti ve kimlik numarası
Asansörlerde CE işareti her kabine görünür, okunaklı ve silinmez biçimde iliştirilir ve yanında son muayene, birim doğrulama veya kalite güvencesi prosedürlerinde görev alan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası yer alır. CE işaretinin iliştirilmesi, asansörün piyasaya arzından önce tamamlanmalıdır. Güvenlik aksamlarında ise CE işaretinin yanında, örneğin ürün kalite güvencesi veya tam kalite güvencesi prosedürlerinde görev alan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası bulunur.
Asansörün hizmete girdikten sonraki bakım ve periyodik kontrolleri ise ulusal mevzuatla düzenlenen ayrı bir konudur ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Uygunluk yolunuzu netleştirin
Doğru uygunluk yolu; montajcının kaç asansör kurduğuna, model asansör kullanıp kullanmadığına ve kalite sisteminin olgunluğuna göre değişir. HENA olarak uygunluk yolunun seçiminde, model asansör ve varyasyon aralıklarının tanımlanmasında, teknik dosyanın ve teslim belgelerinin hazırlanmasında danışmanlık desteği veriyoruz. Bu yönetmelik kapsamında onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu olduğundan, kuruluşun değerlendirmesine hazırlanmanıza da yardımcı oluyoruz; AB uygunluk beyanını düzenlemek ve CE işaretini iliştirmek ise asansörde montajcının, güvenlik aksamında üreticinin sorumluluğundadır.
Diğer kapsamlar için CE belgelendirme danışmanlığı hizmetlerimizi inceleyebilir, asansör tipinizi ve kurulum planınızı paylaşarak teklif alabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Asansörde CE işaretini neden montajcı iliştirir?
Asansör ancak binaya monte edildiğinde tamamlanmış bir ürün hâline gelir. Yönetmelik, asansörün tasarımı, imalatı, montajı ve piyasaya arzı için sorumluluğu üstlenen kişiyi montajcı olarak tanımlar; uygunluk değerlendirmesini tamamlayan, AB uygunluk beyanını düzenleyen ve CE işaretini kabine iliştiren de montajcıdır.
Model asansör kapsamı dışına çıkan bir projede ne yapılır?
Model asansör için teknik dosyada tanımlanmış varyasyon aralıklarının dışında kalan bir asansör, o modelin AB tip incelemesine dayanılarak değerlendirilemez. Bu durumda örneğin birim doğrulama veya tasarım incelemesini de içeren tam kalite güvencesi gibi başka bir uygunluk yolunun kullanılması gerekir.
Güvenlik aksamlarının CE işareti asansörün CE işaretinin yerine geçer mi?
Hayır. Güvenlik aksamlarının uygunluğu aksam üreticisinin sorumluluğundadır ve asansörün uygunluğunu göstermek için gerekli kanıtlardan biridir. Asansörün bir bütün olarak temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini karşıladığını gösteren uygunluk değerlendirmesi ve CE işareti ise montajcının sorumluluğundadır.