Önce kapsam: kabınız gerçekten “basit” mi?
Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (2014/29/AB), adından da anlaşılacağı gibi belirli bir ürün tipine uygulanır. Bir kabın bu yönetmeliğe mi, yoksa daha geniş kapsamlı Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği’ne (2014/68/AB) mi tabi olduğunu belirlemek, sürecin ilk ve en önemli adımıdır. Yanlış yönetmelikle başlanan bir süreç, teknik dosyanın ve test planının baştan kurulmasına yol açabilir.
Basit basınçlı kap tanımı birkaç koşulun aynı anda sağlanmasını gerektirir. Koşullardan yalnızca biri karşılanmıyorsa kap bu yönetmeliğin kapsamı dışında kalır ve çoğu durumda Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği’ne göre değerlendirilir. Yönetmeliğin genel çerçevesini ve danışmanlık desteğimizi basit basınçlı kaplar CE danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz.
Kapsam kontrol listesi
Aşağıdaki koşulların tamamı sağlanıyorsa kabınız Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındadır:
- Üretim şekli: kap seri olarak üretilir ve kaynaklıdır.
- Akışkan: kap hava veya azot içermesi amacıyla tasarlanmıştır ve ateşle ısıtılması amaçlanmamıştır.
- Basınç: kap 0,5 bar’dan yüksek bir iç basınca maruz kalır; azami çalışma basıncı (PS) 30 bar’ı, PS·V çarpımı 10 000 bar·L’yi aşmaz.
- Malzeme: basınç altında dayanıma katkıda bulunan parçalar ve montajlar alaşımsız kalite çeliğinden, alaşımsız alüminyumdan veya yaşlandırma ile sertleşmeyen alüminyum alaşımlarından üretilir.
- Geometri: kap, aynı eksen etrafında dönen dışa bombeli ve/veya düz başlıklarla kapatılmış dairesel kesitli silindirik bir gövdeden ya da aynı eksen etrafında dönen iki bombeli başlıktan oluşur.
- Sıcaklık: asgari çalışma sıcaklığı −50 °C’den düşük değildir; azami çalışma sıcaklığı çelik kaplarda 300 °C’yi, alüminyum veya alüminyum alaşımlı kaplarda 100 °C’yi aşmaz.
Kapsam dışında kalan tipik durumlar
Paslanmaz çelikten üretilen, hava veya azot dışında bir gaz içeren, 30 bar’ın üzerinde çalışan ya da PS·V değeri 10 000 bar·L’yi aşan kaplar bu yönetmeliğin tanımına girmez. Özellikle nükleer kullanım için tasarlanan kaplar, gemi ve hava taşıtlarına monte edilmek veya bunların tahriki için tasarlanan kaplar ile yangın söndürücüler de yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur.
Uygulamada sık karşılaşılan bir soru da kompresör gibi makinelere monte edilen hava tanklarıdır. Tank kendi başına bu yönetmeliğin kapsamındaysa uygunluğu bu yönetmeliğe göre gösterilir; tankın monte edildiği kompresörün bütünü için ise makine mevzuatı gibi başka düzenlemelerin şartları ayrıca değerlendirilir. Tankın uygunluğu makinenin uygunluğunu, makinenin uygunluğu da tankınkini tek başına göstermez.
Modül seçerken üretim hacmi, kalite kontrol altyapınız ve onaylanmış kuruluşun üretime hangi biçimde dahil olacağı belirleyicidir: Modül C1’de kap testleri onaylanmış kuruluşun denetimi altında yürütülür, Modül C2’de denetim rastgele aralıklarla yapılan kap kontrolleri üzerinden gerçekleşir. İç üretim kontrolüne dayalı Modül C ise yalnızca en düşük PS·V aralığında seçilebilir.
PS·V değerine göre uygunluk yolu
PS·V değeri 50 bar·L’yi aşan kaplar, imalattan önce onaylanmış kuruluşun yaptığı AB tip incelemesine (Modül B) tabidir. İmalat aşamasında uygulanacak modül ise PS·V aralığına göre seçilir:
- PS·V ≤ 50 bar·L
- Bir üye devletin iyi mühendislik uygulamasına göre tasarım ve imalat; Ek III’teki yazıtlar bulunur, ancak CE işareti iliştirilmez.
- 50 < PS·V ≤ 200 bar·L
- Modül B + Modül C1 (iç üretim kontrolü ile denetimli kap testleri) veya Modül B + Modül C (iç üretim kontrolüne dayalı tipe uygunluk).
- 200 < PS·V ≤ 3 000 bar·L
- Modül B + Modül C1 veya Modül B + Modül C2 (iç üretim kontrolü ile rastgele aralıklarla denetimli kap kontrolleri).
- PS·V > 3 000 bar·L
- Modül B + Modül C1.
AB tip incelemesinin iki biçimi
Modül B’nin hangi biçimde uygulanacağı, kabın uyumlaştırılmış standartlara göre üretilip üretilmediğine bağlıdır. Tasarım tipinde numune incelenmediği için teknik dosyadaki hesapların, çizimlerin ve standart atıflarının eksiksiz olması özellikle önemlidir; üretim tipinde ise prototipin seri üretimde kullanılacak malzeme, kaynak prosedürü ve imalat yöntemleriyle üretilmiş olmasına dikkat edilmelidir.
- Uyumlaştırılmış standartlara uygun kaplar: üretici, teknik dosyanın numune incelemesi olmadan değerlendirildiği tasarım tipi ile teknik dosyanın yanında üretimi temsil eden bir prototipin de incelendiği üretim tipi arasında seçim yapabilir. Basit basınçlı kaplar için EN 286-1 gibi uyumlaştırılmış standartlar bu açıdan önemlidir.
- Uyumlaştırılmış standartlara tam uygulanmamış kaplar: üretici, teknik dosyayla birlikte üretimi temsil eden eksiksiz bir prototipi incelemeye sunar; yani üretim tipi uygulanır.
Seri üretime hazırlık adımları
PS·V değerini ürün ailesi için hesaplayın
Aynı gövde çapı ve farklı boylarla bir ürün ailesi planlıyorsanız her varyantın PS·V değerini hesaplayın. Ailedeki varyantların farklı aralıklara düşmesi, farklı modül seçeneklerinin gündeme gelmesi anlamına gelir.
Standart ve tasarım yaklaşımını belirleyin
Uyumlaştırılmış standart kullanıp kullanmayacağınıza karar verin; malzeme, et kalınlığı hesabı, kaynak detayları ve başlık geometrisini bu yaklaşıma göre sabitleyin.
Teknik dosyayı hazırlayın
Kabın tanımı, tasarım ve imalat çizimleri, hesaplar veya test sonuçları, malzeme belgeleri, kaynak prosedürleri ve kaynakçı yeterlilikleri ile kullanım ve bakım talimatlarını bir araya getirin.
Üretim kontrolünü kurun
Seçtiğiniz imalat modülünün gerektirdiği testlerin ve kontrollerin nasıl yapılacağını, kayıtların nasıl tutulacağını ve seri boyunca tipe uygunluğun nasıl sağlanacağını yazılı hâle getirin.
İşaretleri ve talimatları doğrulayın
Kap üzerindeki yazıtların Ek III’e uygun olduğunu, talimatların kabın satılacağı ülkenin belirlediği dilde sağlandığını kontrol edin. Süreç tamamlandığında AB uygunluk beyanını düzenleyip CE işaretini iliştirirsiniz.
50 bar·L altındaki kaplar da kurallara tabidir
PS·V değeri 50 bar·L veya daha düşük olan kaplarda uygunluk değerlendirme prosedürü ve CE işareti öngörülmez; ancak bu kaplar bir üye devletin iyi mühendislik uygulamasına göre tasarlanıp üretilmeli ve Ek III’te belirtilen yazıtları taşımalıdır. Küçük kapları “yönetmelik dışı” saymak veya bunlara CE işareti koymak, uygulamada karşılaşılan yanlışlardandır. İthalatçılar da bu kapları piyasaya arz etmeden önce iyi mühendislik uygulamasına göre üretildiklerini ve gerekli yazıtları taşıdıklarını kontrol etmekle yükümlüdür.
Ürün aileniz için doğru yolu belirleyin
Kap ailenizin PS·V aralıklarını, kullanacağınız standartları ve seri üretim planınızı birlikte ele almak, modül seçimini ve onaylanmış kuruluş takvimini netleştirir. HENA olarak kapsam kontrolünde, PS·V hesabına göre modül seçiminde, teknik dosyanın ve üretim kontrolünün kurulmasında danışmanlık desteği veriyoruz; PS·V değeri 50 bar·L’yi aşan kaplarda mevzuat onaylanmış kuruluş katılımını öngördüğünden, AB tip incelemesine ve sonraki kontrollere hazırlanmanıza da yardımcı oluyoruz.
Kaynaklı imalatınızın kalite şartlarını ayrıca ele almak istiyorsanız EN ISO 3834 sayfamıza göz atabilirsiniz. Kap tiplerinizi ve PS·V değerlerinizi paylaşarak teklif alın.
Sıkça sorulan sorular
Paslanmaz çelik bir hava tankı basit basınçlı kap sayılır mı?
Hayır. Yönetmelik, dayanıma katkıda bulunan parçaların alaşımsız kalite çeliğinden, alaşımsız alüminyumdan veya yaşlandırma ile sertleşmeyen alüminyum alaşımlarından üretilmesini şart koşar. Paslanmaz çelik bir kap bu tanıma girmez; basınç ve hacim değerlerine bağlı olarak çoğu durumda Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir.
PS·V değeri 50 bar·L’nin altındaysa CE işareti koyabilir miyim?
Bu yönetmelik kapsamında hayır. PS·V değeri 50 bar·L veya daha düşük olan kaplar iyi mühendislik uygulamasına göre tasarlanıp üretilir ve Ek III’teki yazıtları taşır; CE işareti ise yalnızca PS·V değeri 50 bar·L’yi aşan ve uygunluk değerlendirmesi tamamlanan kaplara iliştirilir.
Aynı tip kabın farklı hacimli varyantları için tek bir tip incelemesi yeterli olur mu?
Bu, varyantların tasarım bakımından ne ölçüde aynı olduğuna ve incelemenin kapsamına bağlıdır. PS·V değeri farklı aralıklara düşen varyantlarda imalat aşamasında seçilebilecek modüller de değişebilir. Ürün ailesinin nasıl gruplanacağını başvuru aşamasında, incelemeyi yapacak onaylanmış kuruluşla netleştirmek gerekir.