Cevabı ürün grubu değil, teknik düzenleme verir
Avrasya Ekonomik Birliği’nde uygunluk değerlendirmesinin biçimini ihracatçı ya da belgelendirme kuruluşu seçmez; ürüne uygulanan teknik düzenleme belirler. Gümrük Birliği döneminden kalan TR CU düzenlemeleri ve Birlik döneminde kabul edilen TR EAEU düzenlemeleri, kapsadıkları ürünler için sertifikasyonun mu yoksa uygunluk beyanının mı uygulanacağını tanımlar. Bazı düzenlemeler bu ayrımı ürün listeleriyle yapar: listede sayılan ürünler sertifikasyona, kapsamdaki diğer ürünler beyana tabi olur.
Bu nedenle “makineler için beyan yeterli” veya “elektrikli ürünler sertifika ister” gibi genellemeler yanıltıcı olabilir. Aynı ürün ailesinde bile modelin özellikleri, kullanım amacı veya içerdiği bileşenler, uygulanacak düzenlemeyi ve değerlendirme biçimini değiştirebilir. Doğru cevap, ürünün tanımı ve GTİP (HS) kodu üzerinden, yürürlükteki düzenleme metinleri ve bunların ürün listeleri incelenerek bulunur.
Sertifika ile beyan arasındaki temel farklar
İki belge de ürünün Birlik pazarında dolaşıma girmesini sağlar ve ürün her iki durumda da EAC işaretiyle piyasaya sunulur; ancak süreçte kimin ne yaptığı farklıdır:
- Değerlendirmeyi kim yapar? Sertifikasyonda, bir Birlik ülkesinde akredite edilmiş belgelendirme kuruluşu ürünü değerlendirir ve sertifikayı kendi adıyla düzenler. Beyanda ise başvuru sahibi, topladığı kanıtlara dayanarak uygunluğu kendisi beyan eder.
- Hangi kanıtlar kullanılır? Her iki yolda da test raporları ve teknik dokümantasyon temel kanıtlardır. Bazı beyan şemalarında başvuru sahibinin kendi kanıtlarına dayanılabilirken diğerlerinde akredite bir laboratuvarda yapılmış testler gerekir; sertifikasyonda ise testler belgelendirme kuruluşunun değerlendirmesinin parçasıdır.
- Üretim değerlendirmesi: seri üretim için düzenlenen sertifikalarda, şemaya bağlı olarak üretimin analizi ve belgenin geçerliliği boyunca gözetim öngörülebilir.
- Sorumluluk: beyanda ürünün uygunluğuna ilişkin sorumluluk doğrudan beyanı düzenleyen başvuru sahibindedir. Sertifikasyonda da başvuru sahibinin sorumluluğu sürer; kuruluşun değerlendirmesi bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Kayıt: sertifikalar ve beyanlar sicile işlenir; beyan, kayıt altına alınmadan hukuki geçerlilik kazanmaz.
Başvuru sahibi: en sık gözden kaçan şart
Türkiye’deki ihracatçıların en çok zorlandığı konulardan biri başvuru sahibidir. EAC sertifikası ve uygunluk beyanı, bir Birlik ülkesinde kayıtlı tüzel kişi veya şahıs işletmesi adına düzenlenir. Düzenlemelerdeki tanıma göre başvuru sahibi; üretici, satıcı ya da sözleşmeye dayanarak yabancı üreticinin işlevlerini üstlenen kişi olabilir. Birlik’te kayıtlı bir kuruluşu bulunmayan bir Türk üretici, belgede başvuru sahibi olarak değil üretici olarak yer alır.
Pratikte bu rolü çoğunlukla ithalatçı ya da üreticinin sözleşmeyle yetkilendirdiği bir kuruluş üstlenir. Karar verirken şunu göz önünde bulundurun: başvuru sahibi, ürünün uygunluğundan Birlik’te sorumlu olan taraftır ve belgenin ticari olarak kimin kontrolünde kalacağını da etkiler. Birden fazla alıcıyla çalışmayı planlıyorsanız bu konuyu başvurudan önce değerlendirin.
Doğru belgeyi belirlemek için adım adım
Ürünü tanımlayın
Ürünün adı, kullanım amacı, teknik özellikleri, modelleri ve GTİP (HS) kodu net olmalıdır. Belirsiz bir ürün tanımı, yanlış düzenlemenin seçilmesine yol açabilir.
Uygulanabilecek düzenlemeleri listeleyin
Ürünün kapsamına girebileceği tüm TR CU ve TR EAEU düzenlemelerini belirleyin. Örneğin elektrikli bir makinede makine ve ekipman güvenliği, elektromanyetik uyumluluk ve tehlikeli madde kısıtlaması gibi düzenlemelerin kapsamı ayrı ayrı incelenir.
Her düzenlemedeki değerlendirme biçimini kontrol edin
Her düzenleme için ürünün sertifikasyona mı, beyana mı tabi olduğunu belirleyin. Bir ürün bir düzenleme kapsamında sertifikaya, bir diğerinde beyana tabi olabilir; bu durumda her iki belge de gerekir.
Şemayı seçin
Belgenin seri üretim için mi, tek bir parti veya tek ürün için mi düzenleneceğine karar verin. Düzenli sevkiyat planlıyorsanız seri üretim şeması, tek seferlik bir teslimatta parti şeması daha uygun olabilir; kullanılabilecek şemalar düzenlemede tanımlıdır.
Başvuru sahibini netleştirin
Birlik’te kayıtlı başvuru sahibini ve onunla yapılacak sözleşmeyi başvurudan önce belirleyin; belgedeki bilgiler bu karara göre düzenlenir.
Kanıtları hazırlayın
Teknik dokümantasyonu, mevcut test raporlarını ve etiketleme bilgilerini derleyin. Hangi testlerin yeniden yapılması gerektiği, belgeyi düzenleyecek kuruluşun değerlendirmesiyle netleşir.
Sık yapılan hatalar
- CE işaretini yeterli saymak: CE işareti ve AB uygunluk beyanı Birlik’te EAC belgesinin yerini tutmaz. Yine de CE işareti sürecinde hazırlanan dokümantasyon ve test raporları değerlendirmede faydalı bir başlangıç olabilir.
- Tek düzenlemeye bakmak: ürüne uygulanan düzenlemelerden birini atlamak, gümrükte veya piyasa gözetiminde sorun yaşanmasına yol açabilir.
- Model kapsamını dar tutmak: belgede yer almayan modeller belgenin kapsamında sayılmaz; ürün yelpazenizi başvuruda eksiksiz tanımlayın ve sonradan yapılan değişikliklerin belgeye etkisini değerlendirin.
- Etiket bilgilerini sona bırakmak: teknik düzenlemeler ürün ve ambalaj üzerindeki bilgiler için şartlar içerir; bilgilerin Rusça ve üye devletin mevzuatı öngörüyorsa o devletin resmî dilinde verilmesi yaygın bir şarttır.
- Belgeyi sicilde kontrol etmemek: size iletilen bir sertifika veya beyanın sicilde kayıtlı ve geçerli olduğunu doğrulamadan sevkiyat planlamayın.
Düzenlemeler değişir: güncel metinle çalışın
Avrasya Ekonomik Birliği’nin teknik düzenlemeleri durağan değildir. Mevcut TR CU düzenlemeleri zaman zaman değiştirilir, yeni TR EAEU düzenlemeleri kabul edilir ve bu değişiklikler çoğu zaman geçiş hükümleriyle birlikte yürürlüğe girer. Avrasya Ekonomik Komisyonu, gümrük beyannamesiyle birlikte uygunluk değerlendirme belgesine ilişkin bilgi sunulması gereken ürün listelerini de dönem dönem güncellemektedir.
Bu nedenle birkaç yıl önce aynı ürün için alınmış bir belgeyi ya da bir iş ortağınızın deneyimini tek başına rehber almayın. Başvurudan önce ürüne uygulanan düzenlemenin güncel metnini, ürün listelerini ve varsa geçiş hükümlerini kontrol edin. Elinizde geçerli bir belge varsa, düzenlemede yapılan bir değişikliğin bu belgenin geçerliliğini veya yenileme zamanını etkileyip etkilemediğini de değerlendirin.
Sicil kontrolü ve ihracat kısıtlamaları
Düzenlenen sertifikalar ve kayıtlı beyanlar, Avrasya Ekonomik Komisyonu’nun birleşik sicilinde ve üye devletlerin ulusal sicillerinde yer alır; Rusya’da ulusal sicili Federal Akreditasyon Servisi (FSA) tutar. Belge numarasıyla yapacağınız aramada başvuru sahibi, üretici, ürün, düzenleme ve geçerlilik bilgilerinin elinizdeki belgeyle aynı olduğunu kontrol edin.
EAC belgesi yalnızca ürünün Birlik teknik düzenlemelerine uygunluğuyla ilgilidir. Hedef ülkeye yönelik ticari kısıtlamaları, ihracat kontrollerini ve yaptırımları ihracatçının ayrıca kontrol etmesi gerekir.
Bir sonraki adım
Sertifika mı, beyan mı sorusunun cevabı; ürün tanımı, uygulanan düzenlemeler ve başvuru sahibi birlikte ele alındığında netleşir. EAC belgelerini Birlik ülkelerinde yetkili belgelendirme kuruluşları kendi adlarıyla düzenler; HENA olarak biz bu süreçte danışmanlık ve koordinasyon desteği veririz: uygulanacak düzenlemeyi ve belge türünü netleştirir, gereken bilgi ve belge listesini hazırlamanıza yardımcı olur, dosyanızı yetkili kuruluşa sunulmaya hazır hâle getirir ve süreci tek muhatap olarak takip ederiz.
Ayrıntılar için EAC sertifikası ve uygunluk beyanı sayfamızı ve diğer uluslararası belgelendirme danışmanlığı hizmetlerimizi inceleyebilir, ürününüz için teklif alabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
EAC beyanını Türkiye’deki üretici olarak kendimiz düzenleyebilir miyiz?
Hayır. Uygunluk beyanı da sertifika gibi bir Birlik ülkesinde kayıtlı tüzel kişi veya şahıs işletmesi adına düzenlenir. Türkiye’deki üretici belgede üretici olarak yer alır; başvuru sahibi rolünü genellikle Birlik’teki ithalatçı ya da sözleşmeyle yetkilendirilmiş bir kuruluş üstlenir.
Sertifika veya beyanın geçerlilik süresi ne kadardır?
Tek bir süre yoktur. Seri üretim için düzenlenen belgelerin geçerlilik süresi ilgili teknik düzenlemeye ve uygulanan şemaya göre belirlenir ve belgede yazılıdır; parti için düzenlenen belgeler ise yalnızca o partiyi kapsar. Belgeyi planlarken sevkiyat takviminizi bu süreyle birlikte değerlendirin.
Aynı belge Rusya, Kazakistan ve diğer Birlik ülkelerinde geçerli mi?
Birlik teknik düzenlemelerine göre düzenlenen sertifikalar ve kayıtlı beyanlar, ortak düzenlemelerin uygulandığı tüm üye devletlerde kullanılır. Bununla birlikte hedef ülkenin ürüne ilişkin diğer ulusal şartlarını ve ihracata yönelik ticari kısıtlamaları ayrıca kontrol etmeniz gerekir.