Direktiften tüzüğe: neden önemli?
(AB) 2016/426 sayılı Gaz Yakan Cihazlar Tüzüğü, 2009/142/AT sayılı direktifin yerini almış ve 21 Nisan 2018’den itibaren uygulanmaya başlamıştır. Türkçede sıkça Gaz Yakan Cihazlar Yönetmeliği olarak da anılan bu düzenleme, bir tüzük olduğu için AB üye devletlerinde ulusal mevzuata aktarılmadan, aynı metinle doğrudan uygulanır.
Tüzük; pişirme, soğutma, iklimlendirme, ortam ısıtma, sıcak su üretimi, aydınlatma veya yıkama amacıyla gaz yakıt yakan cihazlara ve bu cihazlara monte edilmek üzere tasarlanan emniyet, kontrol ve ayar tertibatlarına, yani donanımlara uygulanır. Kapsamın genel çerçevesini ve danışmanlık desteğimizi gaz yakan cihazlar CE danışmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz; bu yazı ise üreticinin pazara hazırlık sürecinde en sık zorlandığı konulara odaklanıyor.
Cihaz ülkeye göre neden farklılaşır?
AB’de gaz besleme koşulları tam olarak uyumlaştırılmış değildir. Bu nedenle tüzük, üye devletlerin kendi topraklarında kullanılan gaz türlerini ve bunlara karşılık gelen besleme basınçlarını Avrupa Komisyonu’na ve diğer üye devletlere bildirmesini öngörür; bu bildirimlerde değişiklik olduğunda da güncelleme yapılır.
Üretici açısından bunun anlamı şudur: cihazın tasarımı, ayarı ve işaretlemesi, satılacağı ülkede bildirilmiş gaz aileleri, gaz grupları ve besleme basınçlarıyla uyumlu olmalıdır. Tüzük, cihazın güvenle ve istenen performansla yakabileceği gaz ailelerini ve/veya gaz gruplarını gösteren işarete “cihaz kategorisi” adını verir. Aynı model farklı ülkelere farklı gaz ayarları, enjektörler veya etiketlerle gönderiliyorsa, her varyantın bu koşullara göre değerlendirilmiş olması gerekir.
Cihaz kategorilerinin hangi gaz ailelerini ve gruplarını kapsadığı ile test gazları, EN 437 gibi standartlarda ayrıntılandırılır. Pratikte ülke, gaz ayarı ve cihaz kategorisi arasındaki eşleştirmeyi teknik dosyada bir tablo olarak tutmak; tasarım, üretim, etiketleme ve satış ekiplerinin aynı bilgiyi kullanmasını sağlar ve yanlış ülkeye yanlış ayarlı cihaz gönderilmesi riskini azaltır.
Cihaz üzerinde ve ambalajda neler bulunmalı?
Tüzüğün Ek IV’ü, CE işaretine ek olarak cihazın veya bilgi etiketinin taşıması gereken bilgileri sayar. Donanımlarda bu bilgiler, uygun olduğu ölçüde yer alır.
- Üretici bilgisi: üreticinin adı, tescilli ticari unvanı veya tescilli markası.
- Tanımlama: cihaz tipi, parti veya seri numarası ya da cihazın tanımlanmasını sağlayan başka bir unsur.
- Elektrik beslemesi: uygulanabildiği durumlarda kullanılan elektrik beslemesinin türü.
- Cihaz kategorisi ve basınç: cihaz kategorisi işareti ile cihazın nominal besleme basıncı.
- Kurulum bilgisi: cihazın niteliğine göre doğru ve güvenli kurulum için gerekli bilgiler.
- Uyarılar: cihaz ve ambalajı üzerindeki uyarılar kullanılacak gaz türünü, besleme basıncını, cihaz kategorisini ve kullanım kısıtlamalarını, özellikle cihazın yalnızca yeterli havalandırmanın bulunduğu yerlere kurulması gerektiğini açıkça belirtmelidir.
Uygunluk değerlendirmesi bir bakışta
- Seri üretim
- AB tip incelemesi (Modül B, üretim tipi) ile birlikte üreticinin seçeceği bir üretim aşaması modülü: C2, D, E veya F
- Tek adet veya az sayıda üretim
- Seri üretim prosedürlerinden biri ya da birim doğrulama (Modül G)
- Onaylanmış kuruluş
- Tüm prosedürlerde gerekli; üreticinin tek başına yürütebileceği bir yol öngörülmez
- Tip inceleme sertifikası
- Düzenlenme tarihinden itibaren en fazla on yıl geçerli
- CE işareti
- Üretim kontrolü aşamasında görev alan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası ve işaretin iliştirildiği yılın son iki hanesiyle birlikte
Tip inceleme sertifikası: süre ve değişiklikler
Tüzük kapsamında düzenlenen AB tip incelemesi sertifikası, düzenlenme tarihinden itibaren en fazla on yıl geçerlidir. Bu süre, uzun yıllar üretilen kombi veya ocak modellerinde sertifikanın yenilenmesinin ürün yaşam döngüsü içinde planlanması gerektiği anlamına gelir. Onaylanmış kuruluş da genel kabul görmüş teknik düzeydeki değişiklikleri izler; onaylanmış tipin artık gereklilikleri karşılamayabileceğini gösteren bir gelişme olduğunda ek inceleme gerekip gerekmediğini değerlendirir ve üreticiyi bilgilendirir.
Üretici tarafında ise onaylanmış tipte yapılan ve uygunluğu etkileyebilecek değişikliklerin, örneğin brülör, gaz valfi, ısı eşanjörü veya kontrol yazılımındaki değişikliklerin, sertifikayı düzenleyen kuruluşa bildirilmesi gerekir. Teknik dosya, AB uygunluk beyanı ve sertifika kopyaları, cihaz piyasaya arz edildikten sonra 10 yıl boyunca yetkili makamların erişimine hazır tutulmalıdır.
Pazara hazırlık için adımlar
Hedef ülkeleri ve gaz koşullarını listeleyin
Cihazı hangi ülkelerde satacağınızı belirleyin ve bu ülkelerin bildirdiği gaz türleri ile besleme basınçlarını esas alarak cihaz kategorilerinizi ve ayar varyantlarınızı tanımlayın.
Risk analizini ve tasarım verilerini tamamlayın
Güvenli yanma, alev denetimi, yanma ürünlerinin tahliyesi, malzeme dayanımı ve enerjinin rasyonel kullanımı gibi temel gereklilikleri, kullandığınız uyumlaştırılmış standartlarla eşleştirerek belgeleyin.
Donanımların belgelerini toplayın
Gaz valfleri, alev denetim tertibatları ve basınç regülatörleri gibi donanımların tüzüğe uygunluğunu gösteren belgeleri ve bu donanımların cihaza nasıl entegre edileceğine ilişkin talimatları tedarikçilerinizden alın.
Talimatları ve etiketleri hazırlayın
Kurulumu yapacak kişiye yönelik kurulum talimatlarını ve kullanıcıya yönelik kullanım ve bakım talimatlarını ayrı ayrı hazırlayın; talimatların ve uyarıların cihazın satılacağı ülkenin belirlediği dilde olmasını sağlayın.
Diğer mevzuatı gözden geçirin
Elektrikli bileşen içeren cihazlarda elektromanyetik uyumluluk gibi başka AB mevzuatının; bazı ürün gruplarında ise enerji verimliliğine ilişkin eko-tasarım ve enerji etiketlemesi mevzuatının uygulanabilirliğini ayrıca değerlendirin.
Sertifika takvimini izleyin
Tip inceleme sertifikasının geçerlilik süresini, tasarım değişikliklerini ve uyumlaştırılmış standartlardaki güncellemeleri takip edin; değişikliklerin yeniden değerlendirme gerektirip gerektirmediğini zamanında planlayın.
Kapsam dışı sanılan ve kapsamda kalan ürünler
Endüstriyel tesislerde yürütülen endüstriyel prosesler için özel olarak tasarlanan cihazlar tüzüğün kapsamı dışındadır; ancak bir cihazın endüstriyel bir işletmede kullanılması onu tek başına kapsam dışı yapmaz. Profesyonel mutfak ekipmanları, ısıtma amaçlı cihazlar ve üflemeli brülörler gibi ürünler çoğu durumda kapsamdadır. Kapsam kararını ürünün tasarım amacına göre verin ve gerekçesini teknik dosyanızda saklayın. Sınır durumlarda talimatlarda, kataloglarda ve pazarlama belgelerinde kullandığınız ifadelerin bu kararla tutarlı olmasına da dikkat edin; cihazı ev veya ticari kullanım için tanıtıp endüstriyel proses cihazı olarak sınıflandırmak çelişki yaratır.
Cihazınızın pazara hazırlığını birlikte değerlendirelim
Gaz yakan cihazlarda hedef pazar, uygunluk çalışmasının ayrılmaz bir parçasıdır. HENA olarak hedef ülkelere göre cihaz kategorisi ve ayar eşleştirmesinin kurulmasında, teknik dosyanın, etiket ve talimatların hazırlanmasında ve test raporlarınızın gözden geçirilmesinde danışmanlık desteği veriyoruz. Bu tüzük kapsamındaki cihazlarda onaylanmış kuruluş katılımı zorunlu olduğundan, kuruluşla yürütülecek tip incelemesine hazırlanmanıza da yardımcı oluyoruz; AB uygunluk beyanını düzenlemek ve CE işaretini iliştirmek ise üreticinin sorumluluğundadır.
Cihazınız basınçlı parçalar da içeriyorsa basınçlı ekipmanlar sayfamıza göz atabilirsiniz. Cihaz tipinizi ve hedef ülkelerinizi paylaşarak teklif alın.
Sıkça sorulan sorular
2009/142/AT kapsamında alınmış tip inceleme belgeleri hâlâ kullanılabilir mi?
Tüzük, 2009/142/AT kapsamında düzenlenmiş belgelerin geçiş dönemindeki durumuna ilişkin özel hükümler içerir ve bu hükümler zamanla sınırlıdır. Bugün piyasaya arz edilecek cihazlar için (AB) 2016/426’ya göre yürütülmüş bir uygunluk değerlendirmesi esas alınmalıdır; eski bir belgeye dayanıyorsanız durumu onaylanmış kuruluşla netleştirin.
Aynı cihazı birden fazla ülkeye satarken tek bir etiket yeterli olur mu?
Etiket ve uyarıların, cihazın satıldığı ülkedeki gaz türü, besleme basıncı ve cihaz kategorisiyle uyumlu olması gerekir. Birden fazla ülkeye uygun bir cihaz kategorisi ve ayar kullanılıyorsa ortak bir etiket mümkün olabilir; farklı ayar veya gaz grupları gerekiyorsa her varyantın işaretlemesi ve talimatları buna göre düzenlenmelidir.
Donanımlar da CE işareti taşır mı?
Evet. Emniyet, kontrol ve ayar tertibatları gibi donanımlar da tüzüğün kapsamındadır ve uygunluk değerlendirmesinin ardından CE işareti taşır. Donanımların cihaza nasıl monte edileceğine, nasıl ayarlanacağına ve bakımının nasıl yapılacağına ilişkin talimatlar, donanımla birlikte sağlanır.