EN ISO 3834 neyi gösterir, neyi göstermez?
EN ISO 3834 serisi, metalik malzemelerin ergitme kaynağına ilişkin kalite şartlarını tanımlar. Standart belirli bir ürün türüne bağlı değildir; kaynağın atölyede ya da şantiyede yapılmasından bağımsız olarak, kaynakla ilgili faaliyetlerin planlı, kontrollü ve izlenebilir biçimde yürütülüp yürütülmediğine odaklanır.
Belgelendirme, imalatçının kaynak kalitesini etkileyen unsurları, yani kaynak koordinasyonunu, personeli, prosedürleri, ekipmanı, sarf malzemelerini, muayeneyi ve kayıtları standardın seçilen bölümüne uygun biçimde yönettiğini gösterir. Buna karşın EN ISO 3834 bir ürün belgesi, bir kalite yönetim sistemi standardı ya da bir CE işareti mevzuatı değildir. Kaynakçı belgelerinin, kaynak prosedür onaylarının veya ürüne özgü mevzuat şartlarının yerini de tutmaz; bunların var olduğunu ve etkin kullanıldığını değerlendirir.
Serinin 1–5. bölümlerinin güncel sürümleri ISO tarafından 2021’de, uygulamaya ilişkin kılavuz niteliğindeki 6. bölüm ise 2024’te yayımlandı. Prosedürlerinizde, kalite planlarınızda ve müşteri yazışmalarınızda standarda atıf yaparken sürümleri güncel tutmak, tetkikte ve müşteri denetimlerinde gereksiz soru işaretlerini önler. 5. bölüm, uygunluk iddiası için hangi standartlara uyulması gerektiğini listelediğinden, kaynak koordinasyonu, personel yeterliliği ve muayene gibi konularda başvurduğunuz dokümanları bu listeyle karşılaştırmak da yararlıdır.
Serinin bölümleri bir bakışta
- Bölüm 1
- Uygun kalite şartları seviyesinin seçimine ilişkin kriterler
- Bölüm 2
- Kapsamlı kalite şartları
- Bölüm 3
- Standart kalite şartları
- Bölüm 4
- Temel kalite şartları
- Bölüm 5
- Bölüm 2, 3 veya 4’e uygunluk için uyulması gereken dokümanlar
- Bölüm 6
- Seriyi uygulamaya ilişkin kılavuz
Bölüm seçiminde sorulması gereken sorular
Standardın 1. bölümü seçime ilişkin kriterleri verir. Uygulamada kararı netleştirmek için ürünleriniz ve imalatınız hakkında şu soruları yanıtlamak yararlıdır:
- Güvenlik açısından önem: kaynaklı ürünün hasar görmesi can ve mal güvenliği açısından ne kadar ağır sonuçlar doğurabilir?
- İmalatın karmaşıklığı: kaynak birleştirmeleri, parça geometrisi ve imalat sırası ne kadar karmaşık; ürün yelpazeniz ne kadar geniş?
- Malzemeler: farklı malzeme türleriyle mi çalışıyorsunuz; ön tav, ısıl işlem veya özel metalürjik kontrol gerektiren malzemeler var mı?
- Kusurların etkisi: çarpılma, eksen kaçıklığı veya kaynak kusurları ürünün performansını ne ölçüde etkiler?
- Dış şartlar: müşteri şartnamesi, sözleşme veya ürün standardı belirli bir bölümü doğrudan istiyor mu?
Seçimi çoğu zaman şartname ve ürün standardı yapar
Birçok firma için bölüm seçimi serbest bir tercih değildir. Çelik yapılarda EN 1090-2, yürütme sınıfına göre EN ISO 3834’ün farklı bölümlerini referans alır; bu eşleştirmeyi ve fabrika üretim kontrolüyle ilişkisini EN 1090 yürütme sınıfları yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Burada altını çizmek istediğimiz nokta şudur: EN 1090 ayrı bir EN ISO 3834 belgesini şart koşmaz, ancak belge, kaynak kalite şartlarını karşıladığınızı bağımsız olarak göstermenin güçlü bir yoludur.
Basınçlı ekipmanlarda durum farklıdır. Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB), belirli kategorilerdeki ekipmanlarda kalıcı birleştirme prosedürlerinin ve bu işi yapan personelin yetkin bir üçüncü tarafça onaylanmasını ayrıca ister. EN ISO 3834 belgesi bu onayların yerine geçmez; ancak onaylı prosedürlerin ve yeterli personelin üretimde tutarlı biçimde kullanıldığını gösteren çerçeveyi sağlar.
Farklı müşterilere farklı bölümlerde iş yapıyorsanız, sisteminizi en yüksek şartı karşılayacak şekilde kurmak genellikle en pratik yoldur. Kapsamlı şartlara göre kurulmuş bir sistem, daha düşük seviyedeki şartları da içerecek düzeydedir.
Tetkikte hangi kanıtlar incelenir?
Tetkikçi yalnızca dokümanlara değil, bu dokümanların gerçek işlerde nasıl uygulandığına bakar. Seçilen bölüme göre ayrıntı düzeyi değişse de genellikle şu kayıtlar incelenir:
- Sözleşme ve teknik şartların gözden geçirilmesine ilişkin kayıtlar; malzeme, kaynak kalitesi ve muayene kapsamına dair şartların işe başlamadan netleştirildiğinin kanıtı
- Kaynak koordinasyon personelinin atanması, görev ve yetkilerinin yazılı tanımı ve EN ISO 14731 kapsamındaki yeterlilikleri
- Kullanılan WPS’lerin ve bunları destekleyen WPQR’lerin listesi ile atölyedeki uygulamanın bu dokümanlarla uyumu
- Kaynakçı ve kaynak operatörü yeterlilik belgeleri ile bu belgelerin geçerliliğinin sürdürüldüğünü gösteren kayıtlar
- Sarf malzemelerinin depolanması, gerekiyorsa kurutulması ve kullanımına ilişkin kontroller
- Kaynak ekipmanının bakımı, ölçüm ve muayene ekipmanının kalibrasyonu, muayene personelinin yeterlilikleri
- Taşeron olarak yaptırılan kaynak işlerinin kontrolü, uygunsuzluk ve düzeltici faaliyet kayıtları, tanımlama ve izlenebilirlik
Tetkike hazırlıkta pratik adımlar
Kapsamı ve bölümü yazılı hâle getirin
Hangi ürünleri, hangi kaynak yöntemlerini ve malzeme gruplarını, atölye ve şantiye faaliyetlerinden hangilerini kapsama almak istediğinizi netleştirin. Hedeflediğiniz bölümün gerekçesini müşteri ve ürün standardı şartlarıyla birlikte kayıt altına alın.
Koordinasyonu kâğıttan sahaya taşıyın
Kaynak koordinatörünün görev ve yetkilerini tanımlamak yetmez; koordinatör yokken yetkinin kimde olduğunu ve koordinatörün WPS onayı, personel görevlendirmesi ve uygunsuzluk kararlarındaki rolünü de açıkça belirleyin.
WPS’leri gerçek parametrelerle karşılaştırın
Atölyede kullanılan akım, gerilim, pozisyon, malzeme kalınlığı ve sarf malzemesinin WPS’te ve dayandığı WPQR’nin geçerlilik aralığında olduğunu örnek işler üzerinden kontrol edin.
Personel matrisini güncel tutun
Hangi kaynakçının hangi yöntem, pozisyon ve malzeme için yeterli olduğunu ve belgelerin geçerliliğinin nasıl sürdürüldüğünü tek bir tabloda izleyin.
Tamamlanmış bir işi baştan sona izleyin
Bir iç kontrolde, teslim edilmiş bir işi sözleşme incelemesinden malzeme sertifikalarına, kaynakçı kimliklerinden muayene raporlarına kadar geriye doğru takip edin. İzlenebilirlikte kopan halkalar genellikle bu şekilde ortaya çıkar.
EN ISO 3834 belgesi bir CE işareti değildir
EN ISO 3834 belgelendirmesi gönüllüdür ve bir CE işareti mevzuatına dayanmaz. CE işareti gerektiren ürünlerde, örneğin EN 1090-1 kapsamındaki taşıyıcı bileşenlerde veya basınçlı ekipmanlarda, ilgili mevzuatın öngördüğü değerlendirme ayrıca tamamlanmalıdır. Belgelendirme kuruluşu tarafsızlık gereği değerlendirdiği sistemi sizin yerinize kurmaz; sistemin kurulması ve tetkike hazırlık imalatçının sorumluluğundadır ve bu aşamada bir danışmanlık firmasından destek alınabilir.
Belgelendirmeye hazırlığınızı planlayın
Belgelendirme kuruluşundan teklif istemeden önce ürün gruplarınızı, kaynak yöntemlerinizi, malzemelerinizi, kaynak personeli sayınızı, şantiye faaliyetlerinizi ve hedeflediğiniz bölümü bir araya getirmeniz, tetkikin doğru planlanmasını kolaylaştırır. Kalite yönetim sisteminiz varsa bunun kaynak şartlarını tek başına karşılamadığını da göz önünde bulundurun; ISO 9001 ile EN ISO 3834 birbirini tamamlayabilir, ancak biri diğerinin yerini tutmaz.
HENA olarak doğru bölümün seçilmesinden kaynak koordinasyonunun tanımlanmasına, prosedür ve kayıt yapısının kurulmasından iç tetkik ve belgelendirme öncesi ön denetime kadar EN ISO 3834 hazırlığınızda danışmanlık desteği veriyoruz; sertifikayı ise seçtiğiniz akredite belgelendirme kuruluşu düzenler. Danışmanlık kapsamımızı EN ISO 3834 danışmanlığı sayfamızda inceleyebilir, bilgilerinizi paylaşarak teklif alabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Şantiyede yapılan kaynaklar da belgelendirme kapsamına alınabilir mi?
Evet. EN ISO 3834 şartları kaynağın atölyede ya da şantiyede yapılmasından bağımsız olarak uygulanabilir. Şantiye faaliyetlerini kapsama almak istiyorsanız bunu başvuruda belirtmeniz gerekir; bu faaliyetlerin tetkikte nasıl değerlendirileceği başvuru sırasında planlanır.
EN ISO 3834 belgesi kaynakçı belgesinin yerine geçer mi?
Hayır. Kaynakçıların ve kaynak operatörlerinin yeterlilikleri kendi standartlarına göre ayrıca belgelendirilir. EN ISO 3834 tetkikinde bu yeterliliklerin mevcut, geçerli ve yapılan işe uygun olup olmadığı değerlendirilir; belge, kişisel yeterliliklerin yerini tutmaz.
Bölüm 3 ile başlayıp daha sonra Bölüm 2’ye geçebilir miyim?
Evet, bu mümkündür. Daha kapsamlı bölüme geçmek istediğinizde kaynak koordinasyonu, kayıtlar ve kontroller gibi konulardaki ek şartları karşıladığınızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Müşterilerinizden kapsamlı şartlar isteyen işler bekliyorsanız bu geçişi önceden planlamanız yararlı olur.