305/2011’den 2024/3110’a: temel çerçeve
Yapı malzemelerinin AB pazarına arzı uzun süre (AB) No 305/2011 sayılı Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ile düzenlendi. Bu düzenlemenin yerini alan (AB) 2024/3110 sayılı Yapı Malzemeleri Tüzüğü 18 Aralık 2024’te AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı, 7 Ocak 2025’te yürürlüğe girdi ve genel olarak 8 Ocak 2026’dan itibaren uygulanıyor. Kapsam, tanımlar ve değerlendirme sistemlerini düzenleyen ek gibi bazı hükümler ise 7 Ocak 2025’ten itibaren uygulanmaya başladı.
Yine de 8 Ocak 2026, bütün yapı malzemelerinin bir gecede yeni kurallara geçtiği bir tarih değildir. 305/2011 bu tarihte yürürlükten kaldırıldı; ancak performans beyanı, CE işareti, ekonomik operatörlerin yükümlülükleri, uyumlaştırılmış standartlar ve değerlendirme sistemleri gibi konulardaki bazı hükümleri, eski düzenleme kapsamındaki ürünler için 8 Ocak 2040’a kadar uygulanmaya devam ediyor.
Türkiye’de yapı malzemelerine ilişkin mevzuat AB mevzuatıyla uyumlaştırılmış olarak yürütüldüğünden, yalnızca AB’ye ihracat yapan üreticilerin değil, iç pazara üretim yapan firmaların da bu geçişi ve ulusal düzenlemelerdeki gelişmeleri yakından izlemesi yararlıdır.
Bir bakışta önemli tarihler
- 7 Ocak 2025
- Tüzüğün yürürlüğe girişi; kapsam, tanımlar ve değerlendirme sistemleri gibi bazı hükümlerin uygulanmaya başlaması
- 8 Ocak 2026
- Tüzüğün genel uygulama tarihi; 305/2011’in, 2040’a kadar sürecek hükümleri dışında yürürlükten kalkması
- 8 Ocak 2030
- 305/2011 kapsamında atanmış onaylanmış kuruluşların ve teknik değerlendirme kuruluşlarının en geç yeniden atanmış olması gereken tarih
- 9 Ocak 2031
- 8 Ocak 2026’ya kadar listelenmiş Avrupa Değerlendirme Belgelerinin (EAD) geçerliliğinin sona ermesi
- 9 Ocak 2036
- Bu EAD’lere dayanan Avrupa Teknik Değerlendirmeleriyle (ETA) piyasaya arzın son tarihi
- 8 Ocak 2040
- 305/2011’in geçiş için korunan hükümlerinin yürürlükten kalkması
Ürününüze hangi kurallar uygulanıyor?
Geçişin mantığını anlamak için ürününüzü kapsayan teknik şartnameye bakmak gerekir. 305/2011 kapsamında referansı AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmış ve 8 Ocak 2026’da yürürlükte olan uyumlaştırılmış standartlar, Komisyon tarafından yayından kaldırılana kadar 305/2011 kapsamında geçerliliğini koruyor. Bu standartların kapsadığı ürünlerde performans beyanı ve CE işaretine ilişkin eski kurallar uygulanmaya devam ediyor.
Yeni tüzük kapsamında bir ürün ailesi için uyumlaştırılmış bir standardı zorunlu kılan ya da başka bir uyumlaştırılmış teknik şartname belirleyen uygulama işlemi kabul edildiğinde, tüzüğün ekonomik operatörlere ilişkin şart ve yükümlülükleri o ürün ailesine işlemin kabulünden bir yıl sonra uygulanmaya başlar; işlemde daha geç bir tarih de belirlenebilir. Üreticiler isterlerse yeni teknik şartnameyi yürürlüğe girdiği andan itibaren, performans ve uygunluk beyanına götüren prosedürü izleyerek uygulayabilir. Komisyon, bu tarihi izleyen bir yıl içinde aynı ürün ailesini kapsayan eski standart ve EAD atıflarını Resmî Gazete’den kaldırır.
Pratikte bu, aynı dönemde bazı ürün ailelerinin eski, bazılarının yeni kurallara tabi olabileceği anlamına gelir. Bu nedenle “yeni CPR’ye geçtik mi?” sorusunun cevabı firma bazında değil, ürün ailesi bazında verilmelidir. Taşıyıcı çelik ve alüminyum bileşenler (EN 1090) dahil kendi ürünleriniz için güncel durumu, Resmî Gazete’de yayımlanan listeler ve uygulama işlemleri üzerinden kontrol edin.
Yeni tüzükle gelen başlıca yenilikler
Tüzük, performansın beyan edilmesine dayanan temel yaklaşımı korurken, yeni teknik şartnamelerle birlikte devreye girecek önemli yenilikler getiriyor:
- Performans ve uygunluk beyanı: yeni tüzük kapsamında kabul edilen teknik şartnamelere tabi ürünlerde üretici, uygulanabilir değerlendirme sistemini tamamladıktan sonra performans beyanı ile uygunluk beyanını tek belgede birleştiren performans ve uygunluk beyanını düzenler.
- Değerlendirme sistemleri: performansın değerlendirilmesi ve sürekliliğinin doğrulanmasına ilişkin 1+, 1, 2+, 3 ve 4 sistemlerine ek olarak, çevresel sürdürülebilirlik değerlendirmesinin onaylanmış kuruluşça kontrolüne yönelik sistem 3+ tanımlandı.
- Çevresel sürdürülebilirlik: ürünün yaşam döngüsünü dikkate alan çevresel performans bilgilerinin, ilgili teknik şartnameler öngördükçe, standartlaştırma yoluyla belirlenen yöntemlerle değerlendirilmesi ve beyan edilmesi bekleniyor.
- Dijital ürün pasaportu: Komisyon’a, (AB) 2024/1781 sayılı Tüzük kapsamındaki dijital ürün pasaportuyla mümkün olduğunca uyumlu bir yapı malzemeleri dijital ürün pasaportu sistemi kurma yetkisi verildi; ayrıntılar ilerleyen düzenlemelerle belirlenecek.
- Mevcut kanıtların kullanımı: 305/2011 kapsamında düzenlenen sertifikalar, test raporları ve ETA’lar; ürün tipi yeni tüzükteki bir ürün tipine karşılık geliyorsa ve şartlar ile değerlendirme yöntemleri uygulanacak teknik şartname bakımından geçerliyse, uygunluğu göstermek için teknik temel olarak kullanılabilir. Bu otomatik bir geçiş değildir; koşulların sağlandığı ayrıca değerlendirilir.
Geçiş dönemi için hazırlık adımları
Ürünlerinizi ürün ailelerine göre haritalayın
Her ürün için dayandığınız uyumlaştırılmış standardı veya EAD’yi, uygulanan değerlendirme sistemini, onaylanmış kuruluş sertifikalarını ve beyan ettiğiniz temel karakteristikleri tek bir tabloda toplayın.
Resmî gelişmeleri takvime bağlayın
Ürün aileniz için yeni tüzük kapsamında bir uygulama işlemi kabul edildiğinde bir yıllık sürenin işlemeye başlayacağını unutmayın. AB Resmî Gazetesi’ndeki listeleri ve Komisyon duyurularını düzenli aralıklarla kontrol edecek bir sorumlu belirleyin.
Teknik dosyanızı ve FÜK kayıtlarınızı gözden geçirin
Ürün tipinin belirlenmesine ilişkin test ve hesap raporlarının güncel ve izlenebilir olduğundan emin olun. Mevcut raporların yeni teknik şartnamedeki yöntemlerle örtüşüp örtüşmediğini erkenden değerlendirmek, ek test ihtiyacını zamanında görmenizi sağlar.
Onaylanmış kuruluşunuzla takvimi netleştirin
Onaylanmış kuruluşlar en geç 8 Ocak 2030’a kadar yeni tüzüğe göre yeniden atanmalıdır. Çalıştığınız kuruluşun ürün aileniz ve değerlendirme sisteminiz için bildirim durumunu NANDO veri tabanından izleyin.
Çevresel veri altyapısını planlayın
Sistem 3+ girdi değerlerinin, varsayımların ve modellemenin doğrulanmasını içerdiğinden; hammadde, enerji ve tedarikçi verilerini güvenilir ve kayıt altında toplamaya şimdiden başlayın.
Beyan ve etiket şablonlarınızı hazırlayın
Ürün aileniz yeni kurallara geçtiğinde kullanacağınız performans ve uygunluk beyanı ile ürün bilgilerine ilişkin şablonları, yeni teknik şartname yayımlandıkça güncellenebilecek şekilde tasarlayın.
ETA’ya dayanan ürünlerde takvim daha sıkı
Uyumlaştırılmış standardı olmayan ve Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) ile CE işareti taşıyan ürünlerde tarihlere özellikle dikkat edin. 8 Ocak 2026’ya kadar 305/2011 kapsamında listelenmiş EAD’ler 9 Ocak 2031’e kadar geçerlidir ve bu EAD’lere göre düzenlenen ETA’larla 9 Ocak 2036’dan sonra piyasaya arz yapılamaz. Aynı ürünü ve aynı kullanım amacını kapsayan yeni bir uyumlaştırılmış teknik şartname kabul edilirse, ilgili EAD bu tarihlerden önce de kullanılamaz hâle gelir.
Geçişi ürün ailesi bazında planlayın
Yeni tüzük, yapı malzemesi üreticilerinden sıfırdan bir çalışma değil; mevcut teknik dosyayı, fabrika üretim kontrolünü ve beyanları ürün ailesi bazında, resmî takvime göre güncellemelerini istiyor. CE işaretini, uygulanabilir değerlendirme sistemini tamamlayıp beyanı düzenleyen üretici iliştirmeye devam ediyor. Konuya ilişkin yaygın yanlışlar için “CE belgesi” yazımıza göz atabilirsiniz.
HENA olarak ürünlerinizin ürün ailesi bazında haritalanmasında, teknik dosyanızın ve fabrika üretim kontrolü (FÜK) kayıtlarınızın gözden geçirilip güncellenmesinde ve beyan şablonlarınızın hazırlanmasında danışmanlık desteği veriyoruz; mevzuatın onaylanmış kuruluş değerlendirmesi gerektirdiği durumlarda bu sürece hazırlanmanıza da yardımcı oluyoruz. Ayrıntılar için yapı malzemeleri CE danışmanlığı sayfamızı ve EN 1090 yürütme sınıfları yazımızı inceleyebilir, ürünleriniz için teklif alabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
8 Ocak 2026’dan sonra mevcut performans beyanımla CE işaretli ürün arz etmeye devam edebilir miyim?
Ürününüz, 305/2011 kapsamında referansı yayımlanmış ve yayından kaldırılmamış bir uyumlaştırılmış standardın kapsamındaysa ve ürün ailenize yeni tüzüğün yükümlülükleri henüz uygulanmaya başlamamışsa, 305/2011’in korunan hükümleri bu ürünler için uygulanmaya devam eder. Ürün aileniz için yeni bir uygulama işlemi kabul edildiğinde ise tanınan süre içinde yeni kurallara geçmeniz gerekir; bu nedenle durumu ürün bazında ve düzenli olarak kontrol edin.
Sistem 3+ her yapı malzemesine uygulanacak mı?
Hayır, otomatik olarak değil. Sistem 3+, çevresel sürdürülebilirlik değerlendirmesinin onaylanmış kuruluş tarafından kontrolüne ilişkin bir sistemdir. Bir ürün ve karakteristik için hangi sistemin uygulanacağı, ilgili ürün ailesi için kabul edilen düzenlemeler ve teknik şartnameler üzerinden belirlenir.
Yeni tüzük CE işaretini kimin iliştireceğini değiştiriyor mu?
Hayır. CE işaretini, uygulanabilir değerlendirme sistemini tamamlayıp performans beyanını ya da yeni kurallara tabi ürünlerde performans ve uygunluk beyanını düzenleyen üretici iliştirir. Onaylanmış kuruluş, sistemin öngördüğü görevleri yerine getirir ve ilgili sertifika veya raporları düzenler; CE işaretini vermez.